Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Φιλοσοφία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Φιλοσοφία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

11 Οκτωβρίου 2026

Η αισθητική διάσταση της παρακμής

Τοῦ Ἰωάννη Σαρρῆ, ἀναδημοσίευση ἀπὸ τὸ τεῦχος KΘ΄ τοῦ περιοδικοῦ "Τὸ Ἔνζυμο", Καλοκαίρι 2026, σελ.12-23. 

«Τὸ ἡλιοβασίλεμα σὲ μιὰ παραλία εἶναι ὀμορφότερο ἀπὸ ἕναν σωρὸ σκουριασμένων σιδερικῶν, σωστά; Μπορεῖ ἡ ἀπάντηση νὰ φαίνεται αὐτονόητη σὲ ἕναν ὑγιῆ ἄνθρωπο, ἀλλὰ γιὰ τοὺς σύγχρονους κριτικοὺς τέχνης δὲν εἶναι. Ἀναφέρομαι σὲ ἐκείνους τοὺς παρα-μορφωμένους «ἐπαΐοντες» ποὺ θεωροῦν μιὰ μπανάνα κολλημένη μὲ σελοτέϊπ στὸν τοῖχο πολιτιστικὰ ἰσοδύναμη μὲ τὸν Δαυὶδ τοῦ Μιχαὴλ Ἀγγέλου. Ὕστερα ἀπὸ ἕναν αἰῶνα μηδενισμοῦ καὶ μοντερνιστικῆς ἐργαλειακότητας, ποὺ ἐπέβαλε στὶς δυτικὲς κοινωνίες μία ἄνευρη, κατευναστικὴ καὶ (κυριολεκτικῶς) γκρίζα αἰσθητική, ἀνίκανη νὰ μεταδώσει ὁποιοδήποτε μήνυμα καὶ νὰ διεγείρει ὁποιοδήποτε συναίσθημα, ἡ ἔννοια τοῦ Ὡραίου ἀφ’ ἑνὸς ἔχει ἀπωθηθεῖ ἀπὸ τὴν δημόσια σφαῖρα καί, ἀφ’ ἑτέρου, ἔχει πολεμηθεῖ μὲ λύσσα μαινάδων ἀπὸ «καλλιτεχνικοὺς» χώρους ποὺ λογικὰ θὰ ἔπρεπε νὰ τὴν ὑπερασπίζονται. Ὡστόσο, εἴτε πρόκειται γιὰ μιὰ εἰρωνεία τοῦ ἱστορικοῦ γίγνεσθαι, εἴτε γιὰ μιὰ ἑωσφορικὴ συνωμοσία ἀντιστροφῆς τῆς πραγματικότητας, εἶναι γεγονὸς ὅτι ὁ μέσος, φυσιολογικὸς ἄνθρωπος ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὴν περιρρέουσα αἰσθητικὴ περισσότερο ἀπ’ ὅσο συνήθως προτίθεται νὰ παραδεχθεῖ. […] Ἡ θέση τοῦ παρόντος ἄρθρου εἶναι ὅτι ἡ αἰσθητικὴ παραφωνία τοῦ τελευταίου αἰῶνα δὲν ἀπορρέει ἀπὸ κάποιου εἴδους πρόοδο ἢ ἱστορικὴ ἀναγκαιότητα, καθὼς ἀποτελεῖ ἕνα σύνθετο παραπροϊὸν φιλοσοφικοῦ μηδενισμοῦ, ἀτομικιστικοῦ σχετικισμοῦ καὶ ἀθροίσεως ἰδιωτικῶν ναρκισσισμῶν, οἱ ὁποῖοι νομιμοποιοῦνται ἀπὸ εὐνοιοκρατικὲς κλίκες «εἰδικῶν», μὲ κριτήρια ἀπροσδιόριστα καὶ ὁπωσδήποτε ἀνεξάρτητα τῆς καλαισθησίας.»

11 Μαρτίου 2026

Βιβλιοπαρουσίαση: Αναλογικές Ταυτότητες – Η δημιουργία του Χριστιανικού εαυτού

 Τοῦ Ιωάννη Σαρρῆ, ἀναδημοσίευση ἀπὸ τὸ τεῦχος ΚΖ΄ τοῦ περιοδικοῦ "Τὸ Ἔνζυμο", σελ.96-103. 

"Τὸν Σεπτέμβριο τοῦ 2025 κυκλοφόρησε μεταφρασμένο ἀπὸ τὶς Ἐκδόσεις Ἁρμὸς τὸ νέο βιβλίο του π. Νικολάου Λουδοβίκου, μὲ τίτλο «Ἀναλογικὲς Ταυτότητες: Ἡ δημιουργία τοῦ Χριστιανικοῦ ἑαυτοῦ» [...] Στὸ πρῶτο μέρος ἀναλύεται ἡ ἀνθρωπολογικὴ διάσταση τοῦ «ὁμοουσίου» ὡς «μετοχὴ ἐν διανομῇ» στὶς θεῖες ἐνέργειες, ὡς ἀναλογία συνέργειας μεταξὺ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου , κατὰ τὸ παράδειγμα τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου. Στὸ δεύτερο μέρος ἀναζητοῦνται οἱ ρίζες καὶ οἱ ἱστορικὲς συνέπειες τοῦ ὑπερβατικοῦ ὑποκειμενισμοῦ, μέσα ἀπὸ μία συναρπαστικὴ ἀντίστιξη ποὺ συνδέει τον Εὐάγριο καὶ τὸν Αὐγουστῖνο μὲ τοὺς Husserl, Heidegger, Wittgenstein κ.α. Περαιτέρω, προτείνεται μία Πατερικῆς ἐμπνεύσεως «δι-ἐν-νοημάτωσῃ» ὡς ἀντίδοτο στὶς σολιψιστικὲς φενᾶκες της «αὐτό-καθολικοποίησης» καὶ τῆς αὐτο-θέωσης. Στὸ τρίτο μέρος ξεκινᾶ ἕνας πολὺ ἐνδιαφέρων διάλογος μεταξὺ θεολογίας καὶ ψυχανάλυσης, μέσῳ τοῦ ὁποίου διατυπώνονται πρωτότυπες ἔννοιες, ὅπως ὁ «ὁμοούσιος ἑαυτός», ἡ «διαλογικὴ ἐπιθυμία», τὸ «ἐνδον-διά-σύν-εἶναι», ἡ «μετοχὴ ὡς διανομὴ» καὶ ἡ «διεννοημάτωση»."

12 Σεπτεμβρίου 2025

Άχρονα Κάτοπτρα - ποιητική συλλογή

 Την άνοιξη του 2025 κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Ζήτρος η ποιητική συλλογή του Γιάννη Δ. Σαρρή με τίτλο "Άχρονα Κάτοπτρα".


"Ήδη από τα χρόνια του Ηρακλείτου, το ορμητικό νερό των ποταμών συμβολίζει την κίνηση και την αλλαγή. Η παροχή του, όμως, δύσκολα μεταβάλλεται, διαυγάζοντας μια σταθερότητα. Σε όλες τις εποχές οι άνθρωποι ποθούσαν κάποια σταθερότητα. Ωστόσο, ο Χρόνος Κρόνος με συνέπεια καταβροχθίζει τα γεννήματά του, σπέρνοντας αναρριχητικά ζιζάνια πλησίον κάθε Πύργου της Βαβέλ. Η a priori υποψία της θνητότητας των πραγμάτων συνεπιφέρει αγωνία ή ένα ακαταμάχητο αίσθημα ματαιότητας. Πολλές μνημειώδεις δημιουργίες μα και ισάριθμες συμφορές αφορμήθηκαν από την ενθύμηση του θανάτου. Άραγε υπάρχει θεραπεία για αυτόν; Σε μια ζωή χωρίς αρχές, σε πελάγη δίχως ορατές ακτές, μοιραία απομένουν δύο επιλογές. Ν’ αγκαλιάσεις την αυτοεκπληρούμενη προφητεία του μηδενισμού ή ν’ αποζητήσεις μέχρι τέλους μια πυξίδα, κατά προτίμηση μία δοκιμασμένη πυξίδα, για να σε κατευθύνει προς τους λόγους και το νόημα των όντων. 

Η ιστορία των ανθρώπων είναι μία ιστορία τραυμάτων. Κάθε τραύμα έχει προσωπική και κοινωνική διάσταση, διότι πρόσωπο σημαίνει σχέση. Τα εντός αντικατοπτρίζουν τα εκτός. Κι αντίστροφα, η κοινωνία δίνει την εντύπωση πως ζει οργανικά, όπως κάθε μέλος της προσωπικά. Αφού διέλθει από ποικίλες φάσεις, καλείται να αποφασίσει πώς και πού θα παραδώσει τη σκυτάλη της διαδοχής. Συντάσσει θέλοντας και μη διαθήκες, χωρίς καμία εγγύηση για την ευόδωσή τους, εφόσον κάθε γενεά ομνύει αυθόρμητα σε κάποια επανάσταση, τετελεσμένη, εκτυλισσόμενη ή προσδοκώμενη. Οι ουσιαστικές επαναστάσεις, βέβαια, ξεκινούν εκ των ένδον, στους βίους καθημερινών ανθρώπων, που αθροίζονται. Εάν εξέλιπε η ανάγκη του, αυτό το μήνυμα δεν θα ‘ταν τόσο τετριμμένο σήμερα. Κι εδώ ενσκήπτει αμείλικτο το δίλημμα του μηδενός και της πυξίδος, της παραιτήσεως και του αγώνος προς επίτευξη νοήματος, για κάθε άνθρωπο και κάθε συλλογικότητα. Η ανά χείρας ποιητική συλλογή διαπνέεται από την υπόμνηση αυτού του διλήμματος.", από τον πρόλογο της έκδοσης.


Ακολουθούν ενδεικτικά ποιήματα:

15 Ιουλίου 2025

Η πρόσληψη του Νίτσε από τα φασιστικά καθεστώτα του Μεσοπολέμου

Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Ἰωάννη Σαρρῆ "Στὴν Αὐγὴ τῶν Εἰδώλων: ὁ Φρειδερῖκος Νίτσε ὡς προφήτης τοῦ μηδενός", Ἐκδόσεις Ἔξοδος 2025, σελ.101-120. 

[...] Ἡ σχετικὴ μὲ τὸν Νίτσε βιβλιογραφία βρίθει -ἀπὸ τὴν μία πλευρά- ἀναλύσεων ποὺ τὸν χαρακτηρίζουν ὡς πρόδρομο τοῦ φασισμοῦ καί, ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, φωνῶν ποὺ τὸν ὑπερασπίζονται διαχωρίζοντάς τον ἀπὸ τὴν ναζιστικὴ καπηλεία τοῦ ἔργου του. Αὐτὴ ἡ κατηγορία «ὑπερασπιστῶν» τοῦ Νίτσε, ποὺ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀποτελοῦν ἐνθέρμους θαυμαστές του, παρουσιάζει ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον. Ὁ ἴδιος ὁ Ἀδόλφος Χίτλερ ἐνεχείρισε στὸν Μουσσολίνι ὡς δῶρο γενεθλίων τὰ ἅπαντα τοῦ Νίτσε τὸ 1943 [163] καὶ μερίμνησε, ὥστε νὰ διανεμηθοῦν 150.000 ἀντίτυπα τοῦ «Τάδε ἔφη Ζαρατούστρα» σὲ Γερμανοὺς στρατιῶτες κατὰ τὸν Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο [164]. Ἀμφότεροι οἱ δικτάτορες ἐκτιμοῦσαν ἰδιαίτερα τὸν Νίτσε -δὲν χωρεῖ ἀμφιβολία περὶ αὐτοῦ [165]. Ὡστόσο, οἱ «ὑπερασπιστές» τοῦ Νίτσε ἰσχυρίζονται ὅτι οἱ φασιστὲς καὶ οἱ ἐθνικοσοσιαλιστὲς παραποίησαν τὶς ἰδέες τοῦ Νίτσε, γιὰ νὰ τὶς ἐκμεταλλευθοῦν πολιτικά. Κατὰ τὴν γνώμη τοῦ γράφοντος, πάντως, αὐτοὶ οἱ καλοπροαίρετοι ὑπερασπιστὲς ἀφορμῶνται ἀπὸ ἕνα ἠθικὸ ἐφαλτήριο, καθὼς στὴν πλειονότητά τους ἔχουν ἀναγνωρίσει τὸν φασισμὸ σὰν τό «κακό» στρατόπεδο τῆς ἱστορίας καὶ τὴν δημοκρατία σὰν τό «καλό». Ὑπ’ αὐτῆς τῆς θεωρήσεως «ἀγχώνονται» νὰ ἀποκαταστήσουν ἠθικὰ τὸν «ἀνηθικιστή» Νίτσε. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπο, βέβαια, ἀψηφοῦν ἀθέλητα τήν, ἀορίστου κυριολεξίας, νιτσεϊκὴ ἐπιταγὴ περὶ ὑπερβάσεως τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ. 

17 Απριλίου 2025

ΣΤΗΝ ΑΥΓΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΛΩΝ: Ο Φρειδερίκος Νίτσε ως προφήτης του μηδενός

Τον Απρίλιο του 2025 κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Έξοδος το βιβλίο του Ιωάννη Σαρρή "ΣΤΗΝ ΑΥΓΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΛΩΝ: Ο Φρειδερίκος Νίτσε ως προφήτης του μηδενός".

«Στὶς ἀλκυονίδες ἡμέρες ἑνὸς ἀναπότρεπτου Μηδενισμοῦ, ποὺ ἐπρόκειτο νὰ ῥοκανίσει τὰ πνευματικὰ θεμέλια τῆς Δύσεως, ὁ Νίτσε, σαλπίζοντας παράταιρα σὰν πρώιμο χελιδόνι, προέβη σὲ ὁρισμένες σκληρὲς διαπιστώσεις. Ἦταν ἀπὸ τοὺς πρώτους ποὺ ὁμολόγησαν ἀνυποκρίτως ὅτι, σὲ μία κοινωνία χωρὶς Θεὸ καὶ ἀντικειμενικὰ μέτρα τῆς ἀλήθειας, οἱ μεταφυσικὲς βεβαιότητες διαλύονται, ἐνῶ τὸ καλὸ καὶ τὸ κακὸ ἀποχαιρετοῦν τὰ σημαινόμενά τους. Σ’ ἕναν κόσμο ὅπου ἀγνοοῦνται οἱ λόγοι τῶν ὄντων καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ γίγνεσθαι, οἱ ἀξίες ἀποθνήσκουν καὶ τὰ πάντα ἐπιτρέπονται. Οἱ διαγνώσεις αὐτοῦ τοῦ ὀξυδερκοῦς «φυσιολόγου» στάθηκαν ὑποδειγματικές, ἀλλὰ οἱ θεραπεῖες ποὺ πρότεινε, ἂν πρότεινε ποτὲ τέτοιες, δὲν εἶχαν αἴσια ἔκβαση, καθόσον ἡ «δύναμη» ἀπὸ μόνη της ἀπέτυχε νὰ μεταξιώσει τὸν ἀποτελματωμένο μας πολιτισμό.

Ὁ Νίτσε φλέρταρε ἐπικίνδυνα μὲ τὸ μηδέν· κοιτοῦσε ἐπίμονα τὴν ἄβυσσο, γνωρίζοντας πὼς τὸν κοιτὰ κι αὐτή. Καὶ στὸ τραγικὸ λυκόφως τῆς ζωῆς του, τὸν κατάπιε. Φαίνεται πὼς δὲν ἐκλείπουν οἱ τραγικοὶ ἥρωες ποὺ προτίθενται νὰ ἐπαναλάβουν τὸ προσωπικό του πείραμα, ὡσὰν εἰδωλοκλάστες κι εἰδωλοποιοί. Ὁ σύγχρονος κόσμος ἐμπεριέχει στοιχεῖα ἀπὸ τὰ λαμπρότερα ὄνειρα καὶ τοὺς χειρότερους ἐφιάλτες του. Δὲν ἀποκλείεται αὐτὸ νὰ ὀφείλεται ἐν μέρει καὶ στὴν διδασκαλία του ἢ τουλάχιστον στὸ πνεῦμα τῶν ἐποχῶν ποὺ ἐξέφρασε καὶ προοικονόμησε.

Ἡ παροῦσα συλλογὴ μελετημάτων ἀποσκοπεῖ στὴν παρουσίαση καὶ τὴν ἀξιολόγηση τῶν πιὸ ῥηξικέλευθων νιτσεϊκῶν ἰδεῶν καὶ τῶν προσλήψεών τους, φωταγωγώντας παράλληλα κάποιες ἀπὸ τὶς ἱστορικές τους συνέπειες. Ἐμφορεῖται ἀπὸ μία σαφῆ κριτικὴ διάθεση, ἡ ὁποία ὅμως δὲν γίνεται μηδενιστική.» (Ἀπὸ τὴν παρουσίαση στὸ ὀπισθόφυλλο του βιβλίου)

1 Απριλίου 2025

Οι μεταδομιστικές αναγνώσεις του Φρειδερίκου Νίτσε

Ὁ Φρειδερῖκος Νίτσε θεωρεῖται πολέμιος καὶ ἐμπνευστὴς διαφόρων ἰδεολογιῶν, ἀτομικῶν καὶ μαζικῶν. Τὸ παρὸν κεφάλαιο, ποὺ ἀποτελεῖ προδημοσίευση ἀπὸ τὸ βιβλίο «Στὴν Αὐγὴ τῶν Εἰδώλων» (Ἐκδόσεις Ἔξοδος, 2025), ἑστιάζει στὴν ἐπιρροὴ ποὺ ἄσκησε τὸ ἔργο του στοὺς μεταδομιστὲς καὶ τοὺς πρώτους μεταμοντέρνους. Στὸν χῶρο τῶν ἰδεῶν, ἡ δεκαετία τοῦ 1960 ἀποκλήθηκε «νιτσεϊκὴ ἀναγέννηση», καθὼς ἐπιφανεῖς διανοητὲς τῆς μεταδομιστικῆς–μεταμαρξιστικῆς ἀριστερᾶς στὴν Γαλλία προσπάθησαν νὰ ἐπανερμηνεύσουν τὸν Νίτσε μὲ κριτήρια ὑπαρξιστικά, σχετικιστικὰ καὶ πολιτικῶς ἀναρχίζοντα. Χάρη σ’ αὐτὴν τὴν οἰκειοποίηση, τὸ «ναζιστικὸ» στίγμα τοῦ Νίτσε προοδευτικὰ ἐξασθένισε κι ὁ ἴδιος κατέστη ἐκ νέου προσβάσιμος στὸ εὐρὺ κοινὸ καὶ ἰδιαίτερα στοὺς ῥιζοσπάστες τῆς μετανεωτερικότητας.

28 Φεβρουαρίου 2025

Η αναμέτρηση του Νίτσε με τους αρχαίους Έλληνες

Προδημοσίευση ἀπὸ τὸ βιβλίο "Στὴν Αὐγὴ τῶν Εἰδώλων: Ὁ Φρειδερῖκος Νίτσε ὡς προφήτης τοῦ μηδενός" τοῦ Ἰωάννη Σαρρῆ (Ἐκδόσεις Ἔξοδος, 2025).


Α. Διόνυσος ἐναντίον Ἀπόλλωνος

Στὸ παρθενικό του βιβλίο, μὲ τίτλο «Ἡ γέννηση τῆς τραγωδίας μέσα ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς μουσικῆς» (Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik, 1872), ὁ Φρειδερῖκος Νίτσε ἀνέπτυξε τὴν θεωρία του σχετικὰ μὲ τὸ πῶς οἱ δελφικοὶ θεοὶ Ἀπόλλων καὶ Διόνυσος, ὡς δύο ἀντικρουόμενα πλὴν ὅμως ἀλληλεξαρτώμενα ἀρχέτυπα, ὡς σύμβολα τοῦ ὀνείρου καὶ τῆς μέθης ἀντιστοίχως, σήμαναν δύο στάσεις ζωῆς ποὺ ἐπηρέασαν ἀνταγωνιστικὰ κι ἐν τέλει συμπληρωματικὰ τὴν ἱστορικὴ ἐξέλιξη τῆς τραγωδίας καὶ γενικότερα τῆς ἀρχαιοελληνικῆς τέχνης[i]. Καθ’ ὅλη τὴν ἔκταση τοῦ ἔργου ἡ ξεδιπλούμενη σκέψη του συνδιαλέγεται ἄμεσα μὲ τὴν ὑπερ-ὀρθολογικὴ βουλησιοκεντρικὴ φιλοσοφία τοῦ Ἄρτουρ Σοπενχάουερ καὶ μὲ τὴν ῥομαντικὴ μουσικὴ τοῦ Ῥίχαρντ Βάγκνερ, στοῦ ὁποίου τὶς ἐμπνεύσεις ὁ νεαρὸς Νίτσε διέβλεπε τὴν δυνατότητα ἀναγεννήσεως τῆς τραγωδίας.

31 Ιανουαρίου 2025

Η «Τέταρτη Πολιτική Θεωρία» και η εναντίωσή της στις οικουμενικές αξίες

Στὸν 21ο αἰῶνα, ὁ Ἀλέξανδρος Ντούγκιν, ἀνήκοντας σὲ μία ἰσχνὴ μειονότητα στοχαστῶν ἀνὰ τὴν ὑφήλιο, ἐπιμένει νὰ ἀρθρώνει πρωτότυπο θεωρητικὸ λόγο. Ἡ "Τέταρτη Πολιτικὴ Θεωρία" συγκροτεῖ μία ἰδεολογία ποὺ ὁ ἴδιος συνέθεσε ὡς ἀπάντηση στὴν φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση, συνδυάζοντας κριτικῶς στοιχεῖα ἀπὸ τὶς τρεῖς ἰδεολογίες τῆς νεωτερικότητας (φιλελευθερισμό, κομμουνισμό, φασισμὸ) καὶ συνάμα ὑπερβαίνοντάς τες. Προασπίζοντας, ὡστόσο, ἐνάντια στὶς "οἰκουμενικὲς ἀξίες" τοῦ φιλελευθερισμοῦ, τὸ δικαίωμα κάθε πολιτισμοῦ στὴν διατήρηση τῆς παραδοσιακῆς του ἰδιοσυστασίας, φλερτάρει μὲ τὴν ἀξιολογικὴ οὐδετερότητα ἂν ὄχι καὶ μὲ μία μορφὴ ὀντολογικοῦ σχετικισμοῦ. Σὲ κάθε περίπτωση, ἡ σκόπιμη ἀνάμειξη γεωπολιτικῆς καὶ μεταφυσικῆς στὸν λόγο του ἐνέχει τὸν κίνδυνο παραλείψεων καὶ ἀντιφάσεων.

12 Δεκεμβρίου 2024

Βιβλιοπαρουσίαση: «Η ΘΥΣΙΑ» του Νικόλα Γκιμπιρίτη (εκδόσεις ΝΗΣΙΔΕΣ, 2023)


     Του Αθανασίου Γεωργιλά


    Το πρώτο πράγμα που οφείλουμε όταν παρουσιάζουμε ένα νέο βιβλίο είναι να το κατατάξουμε στο συγγραφικό είδος που ανήκει. Ασφαλώς, η πιο αυτονόητη επιλογή για το βιβλίο του Νικόλα Γκιμπιρίτη «Η ΘΥΣΙΑ» θα ήταν να το κατατάξουμε στο συγγραφικό είδος του μυθιστορήματος. Αλλά με τον όρο μυθιστόρημα μπορούμε σήμερα να μιλήσουμε σχεδόν για τα πάντα αφού το μυθιστόρημα έχει πάψει πλέον να συνδέεται αποκλειστικά με τη συγγραφική δραστηριότητα και χρησιμοποιείται εκτενώς για να περιγράψει κάθε γλυκανάλατη απόπειρα βιωματικής εκτροπής: από τις πιο σαχλές διαφημίσεις που υπόσχονται ανεπανάληπτες καταναλωτικές εμπειρίες μέχρι τα ευτελή αναγνώσματα «τσέπης» τύπου «Άρλεκιν». Συχνά μάλιστα ακούμε να λένε για κάποιον ότι ζει στον μυθιστορηματικό κόσμο του, εννοώντας ότι ονειροπολεί μια ζωή πέρα από τη ρουτίνα της καθημερινότητας. Συνεπώς, ο όρος «μυθιστόρημα» έχει πάψει να προσδιορίζει το ειδικό συγγραφικό είδος που γνωρίζουμε και σχετίζεται με οτιδήποτε εκτρέπεται από τα αναμενόμενα όρια της συνηθισμένης εμπειρίας. Μυθιστορηματικό είναι το εξαιρετικό, το σπάνιο, το επιτηδευμένο, το μη συνηθισμένο. Είναι ο γαλαζοαίματος πρίγκιπας που αρνείται το στέμμα του, η διάσημη ηθοποιός που αποχαιρετά την καριέρα της για να παντρευτεί έναν Σαουδάραβα Σεΐχη, ο νούμερο ένα δημόσιος κίνδυνος που τρομοκρατεί την κοινωνία. Κάθε εξαιρετική ζωή είναι «μυθιστορηματική» γιατί ξεφεύγει από τα τετριμμένα όρια της πραγματικής ζωής. 

31 Ιουλίου 2024

Η προσδοκία της ιστορικής προόδου

Στην εποχή μας, πολλές από τις πλέον αμφιλεγόμενες πολιτικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις που εφαρμόζονται στην δημόσια σφαίρα γίνονται στο όνομα της «προόδου». Η πρόοδος όταν αναφέρεται στην ιστορία, στις ανθρώπινες δραστηριότητες εν τω χρόνω, συνήθως σημαίνει μία πορεία συνεχούς ανελίξεως μέσα από συγκεκριμένους αναβαθμούς. Αυτή η πορεία μπορεί να είναι τυφλή ή να πλησιάζει το τελευταίο σκαλοπάτι μιας ανοδικής κλίμακας, ένα ηθικώς ευκταίο πέρας. Στην τελευταία περίπτωση, η πίστη και η προσμονή της προόδου λαμβάνει εσχατολογικό χαρακτήρα. Ας θυμηθούμε μονάχα την εν έτει 1992 αφελή διακήρυξη του Francis Fukuyama περί του αισίου «τέλους της ιστορίας», το οποίο είχε συνδυάσει την προοπτική της τελεσίδικης επικρατήσεως του φιλελευθερισμού. Ασφαλώς, δεν ήταν ο πρώτος στοχαστής που οραματίσθηκε την οικουμενική εδραίωση της ιδεολογικής του φαντασιώσεως στο τέλος ενός γραμμικά αναπτυσσόμενου «μυστικού σχεδίου» της ιστορίας. Τον 19ο αιώνα ο Karl Marx είχε «προφητεύσει» την ουτοπία της αταξικής κοινωνίας και νωρίτερα οι φιλόσοφοι Kant και Hegel μία ουτοπία καθολικής εμπεδώσεως της ανθρώπινης ελευθερίας στον μέγιστο βαθμό. Προηγουμένως, στην νεωτερική Ευρώπη, εξαγγελίες για την ηθική τελειοποίηση του ανθρώπου είχαν διατυπωθεί από τους θεωρητικούς του Διαφωτισμού τον 18ο αιώνα και νωρίτερα από τους ουμανιστές της Αναγεννήσεως. Τί είναι όμως αυτό που «σχεδιάζει» την ιστορία παρέχοντάς της λογικότητα; Η Θεία Πρόνοια, ο «ορθός λόγος», η τυχαιότητα; Πόθεν εκπορεύεται τελικά αυτή η μεταφυσική πίστη στην πρόοδο; Σίγουρα δεν ήταν πάντοτε δεδομένη.

20 Μαΐου 2024

Μια βιβλιοκρισία για το "Αναζητώντας το κλειδί της Ιστορίας"

Γράφει ο Αθανάσιος Γεωργιλάς

Ήδη από την αρχική σύλληψη της ιδέας της, η συγγραφή του βιβλίου «Αναζητώντας το κλειδί της Ιστορίας» του Ιωάννη Σαρρή βρίσκεται στη δυσχερή θέση να αντιμετωπίζει μνημειώδεις μελέτες στο παρελθόν, που θα έλεγε κανείς ότι έχουν εξαντλήσει αμετακλήτως το ζήτημα του φιλοσοφικού στοχασμού για το απατηλό νόημα της Ιστορίας. 

12 Φεβρουαρίου 2024

Αναζητώντας το κλειδί της Ιστορίας (Βιβλιοπαρουσίαση)

Μάριος Νοβακόπουλος. Αναδημοσίευση από το Cognosco Team
Το ερώτημα «που πηγαίνουμε» εκφέρεται είτε σε ώρες μεγάλης ενεργητικότητας – καθώς αναζητούμε νέους χώρους να κατακτήσουμε – είτε κρίσης και αποπροσανατολισμού, όταν το φως του φανού αδυνατίζει και ο ταξιδιώτης διστάζει και φοβάται. Έτσι και το ζήτημα εάν η ιστορία, τούτο το άθροισμα ανθρώπινων πράξεων μικρών και μεγάλων, έχει κάποιο νόημα ή συνοχή, και εάν μπορεί να διακριθεί μία συγκεκριμένη κατεύθυνσή της, ερευνάται με την πρόδηλη ή αφανή επιρροή των αξιών και των περιστάσεων της εποχής. Η σημερινή συγκυρία του δυτικού κόσμου, ξεκινώντας από την διάψευση της μεταψυχροπολεμικής ευφορίας και την τρομοκρατία, μέχρι την τεχνολογική αλλαγή και την ανασφάλεια που έφερε η πανδημία και οι πρόσφατοι πόλεμοι, βρίθει ονειρικών ελπίδων και αποκαλυπτικού τρόμου. Είναι δηλαδή, ο καταλληλότερος ίσως καιρός για να ανθήσει η φιλοσοφία της ιστορίας.

28 Ιανουαρίου 2024

"Αναζητώντας το κλειδί της Ιστορίας: Μελετήματα για την Φιλοσοφία και την Μεταφυσική της Ιστορίας", το νέο βιβλίο του Ιωάννη Σαρρή

 Τον Ιανουάριο του 2024 κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Ζήτρος το βιβλίο του Ιωάννη Σαρρή "Αναζητώντας το κλειδί της Ιστορίας: Μελετήματα για την Φιλοσοφία και την Μεταφυσική της Ιστορίας". 

Ο Hermann Hesse υποστήριζε ότι η μελέτη της Ιστορίας σημαίνει υποταγή στο χάος, με ταυτόχρονη διατήρηση της πίστεως στο νόημα και την τάξη. Πράγματι, η ιδεαλιστική παράδοση της γενέτειράς του, που θεμελίωσε γνωσιολογικά τον όρο “Φιλοσοφία της Ιστορίας”, κατέβαλλε κοπιώδεις προσπάθειες για να εντοπίσει -ή απλώς να προβάλει- λογικά σχήματα, αρχές και νόμους στην ατελεύτητη ροή των διηγημένων σε εμάς, “ιστορικών” γεγονότων. Στην πραγματικότητα, η θέαση της Ιστορίας ως προοδευτικής εκδιπλώσεως ενός καθορισμένου σχεδίου απετέλεσε σύλληψη του ευρύτερου Δυτικού Πολιτισμού και εξακολουθεί να απαντάται με ποικίλες μορφές στις διάφορες εκδηλώσεις του. Το ανά χείρας βιβλίο εξετάζει τις ρίζες, την ιστορική διαδρομή και εμμέσως τις προοπτικές αυτής της συλλήψεως. (Από την παρουσίαση του οπισθοφύλλου) 

20 Νοεμβρίου 2023

Η αντιπαραβολή του ελληνικού Κόσμου με την δυτική εσχατολογία στο έργο του Κώστα Παπαϊωάννου

Προδημοσίευση από το βιβλίο "Αναζητώντας το κλειδί της Ιστορίας: Μελετήματα για την Φιλοσοφία και την Μεταφυσική της Ιστορίας" του Ιωάννη Δ. Σαρρή (Εκδόσεις Ζήτρος, 2024). 

Ο φιλόσοφος Κώστας Παπαϊωάννου (1925 - 1981) ανήκε στην ομάδα των φερέλπιδων Ελλήνων που το 1945 έλαβαν υποτροφία σπουδών από το γαλλικό κράτος, μαζί με τους Αξελό, Καστοριάδη, Σβορώνο κ.α. Στο Παρίσι άσκησε μία εξ αριστερών πολιτική κριτική στον σοβιετικό ολοκληρωτισμό και πραγματοποίησε αξιοπρόσεκτες μελέτες σχετικά με τον μαρξισμό, την εγελιανή φιλοσοφία και την αρχαία ελληνική γραμματεία. Από μικρή ηλικία εκδήλωσε ενδιαφέρον για την φιλοσοφία των Ελλήνων και την αρχαία τραγωδία, η οποία εξέφραζε τις αντιλήψεις τους για τον κόσμο. Στο δοκίμιό του «Κόσμος και Ιστορία: ελληνική κοσμολογία και δυτική εσχατολογία» (1955), που δημοσιεύθηκε από τις Εναλλακτικές Εκδόσεις το 2000, καθώς και σε άλλες σχετικές εργασίες του, ο Παπαϊωάννου αντιπαρέβαλε με ζωντανό λόγο την έντονη ιστορική συνείδηση των δυτικών με την ανιστορική οντολογία των αρχαίων Ελλήνων.

Στην νεωτερικότητα ο ευρωπαϊκός πολιτισμός κυρίευσε την οικουμένη και δημιούργησε ένα imperium το οποίο μέχρι τούδε δεν έχει απειληθεί από βαρβαρικές εξωτερικές δυνάμεις που δεν μπορεί να αφομοιώσει. Με την ακόρεστη θέληση για δύναμη και τις ατελεύτητες προσπάθειες για καθυπόταξη της φύσεως, το δυτικό άτομο θεώρησε εαυτόν ως κύριο της ιστορίας και αγωνίσθηκε για να πλησιάσει προοδευτικά στην τέλεια έκπτυξη της ελευθερίας του και συνακόλουθα στην αυτοπραγμάτωσή του, την οποία τοποθέτησε εσχατολογικά σε έναν μελλοντικό χρόνο. Το 1806 στην Ιένα ο Hegel είδε στο πρόσωπο του Ναπολέοντος την ενσάρκωση της παγκόσμιας ιστορίας. Απεναντίας, οι κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου αντιμετωπίσθηκαν με «μνημειώδη αδιαφορία» από τον δάσκαλο και φίλο του Αριστοτέλη, ο οποίος πιθανότατα αδυνατούσε να συλλάβει την έννοια της «παγκόσμιας ιστορίας». Οι αρχαίοι Έλληνες δεν μπορούσαν να διανοηθούν την ιδέα της προόδου. Μάλιστα, οσάκις ξεπέρασαν την κοινή μεταξύ προχριστιανικών πολιτισμών ιδέα της κυκλικότητας του χρόνου, πίστευσαν ότι η διαδοχή των αιώνων επιφέρει παρακμή και αποσύνθεση, καθώς το «χαλκούν γένος» των ανθρώπων απομακρύνεται από τον «χρυσό αιώνα» των ηρώων, σύμφωνα με την κοσμογονία του Ησιόδου. Κάθε θορυβώδες γεγονός της επικαιρότητας απλώς θύμιζε αυτήν την δυσοίωνη εξέλιξη. 

2 Νοεμβρίου 2023

Οι θέσεις του Jean Bodin για την Ιστορία

Προδημοσίευση από το βιβλίο "Αναζητώντας το κλειδί της Ιστορίας: Μελετήματα για την Φιλοσοφία και την Μεταφυσική της Ιστορίας" του Ιωάννη Δ. Σαρρή (Εκδόσεις Ζήτρος, 2024). 

Ο Jean Bodin (1530 - 1596) ήταν Γάλλος νομικός, οικονομολόγος, πολιτικός φιλόσοφος και υποστηρικτής της απόλυτης μοναρχίας. Καίτοι καθολικός ο ίδιος, καθώς δυσανασχετούσε με τις αιματηρές συγκρούσεις μεταξύ καθολικών και προτεσταντών στην χώρα του, προσανατολιζόταν σε μια κοσμική ερμηνεία των ανθρωπίνων υποθέσεων ανεξάρτητη από θρησκευτικές παραδοχές. Ως γνήσιο αναγεννησιακό πνεύμα, μελετούσε παράλληλα απόκρυφες τέχνες όπως η δαιμονολογία, ο ερμητισμός, η αστρολογία και η αριθμολογία, αλλά αυτό δεν τον εμπόδισε από την σύλληψη μεθόδων βασανισμού για μάγους και μάγισσες (στο Démonomanie des sorciers, 1580).

Στο βιβλίο του «Methodus ad facilem historiarum cognitionem» (1566), ο Bodin προσέφερε πρακτικές συμβουλές για την εύκολη ανάγνωση της ιστορίας καθώς και μια νέα φιλοσοφία για την ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων. Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε, λοιπόν, πως ήταν ο πρώτος στοχαστής των νεώτερων χρόνων που πρότεινε συγχρόνως μία γνωσιολογική και μία θεωρησιακή φιλοσοφία της ιστορίας. Σύμφωνα με την μέθοδό του, η μελέτη της ιστορίας πρέπει να εστιάζει αρχικά στα πρώτα γεγονότα και ύστερα προοδευτικά στα πιο πρόσφατα, ενώ πρέπει να συνοδεύεται από μελέτη της κοσμογραφίας, της γεωγραφίας, της γεωμετρίας και της τοπογραφίας που αντιστοιχούν σε κάθε ιστορική ενότητα. Όλες οι ιστορικές πηγές πρέπει να εξετάζονται κριτικά, διότι η μεν αφελής αποδοχή τους οδηγεί σε λανθασμένα συμπεράσματα και η δε καχύποπτη απόρριψή τους δεν οδηγεί σε κανένα συμπέρασμα. 

6 Οκτωβρίου 2023

Η Φιλοσοφία της Ιστορίας του Giambattista Vico

Προδημοσίευση από το βιβλίο "Αναζητώντας το κλειδί της Ιστορίας: Μελετήματα για την Φιλοσοφία και την Μεταφυσική της Ιστορίας" του Ιωάννη Δ. Σαρρή (Εκδόσεις Ζήτρος, 2024). 

Ο όρος «Φιλοσοφία της Ιστορίας» είθισται να αποδίδεται στον στυλοβάτη του Διαφωτισμού, Βολταίρο, ο οποίος στο ομώνυμο βιβλίο που εξέδωσε το 1765 υποστήριξε ότι χάρη στον «ορθό λόγο» η κοινωνία θα προοδεύσει νομοτελειακά ανεξαρτήτως θρησκευτικών προκαταλήψεων ή πολιτικών εμποδίων. Ωστόσο, στην εποχή του Διαφωτισμού ο πρώτος άνθρωπος που ασχολήθηκε επισταμένα με την ιστορία, προσπαθώντας να συναγάγει γενικά νοήματα φιλοσοφικού ενδιαφέροντος πίσω από την εκδίπλωσή της, ήταν ουσιαστικά ένας προνεωτερικός αντι-διαφωτιστής και κατά κάποιον τρόπο πρόδρομος του ρομαντισμού. Ο Giambattista Vico (1668 - 1744) ήταν Ιταλός φιλόσοφος, νομικός και καθηγητής ρητορικής στο πανεπιστήμιο της Νάπολης, ο οποίος στάθηκε επιφυλακτικός απέναντι στον ρασιοναλισμό του Ρενέ Ντεκάρτ. Δεν αμφισβήτησε την λογική συνέπεια της καρτεσιανής επιστημονικής μεθόδου, αλλά δεν την αποδέχθηκε ως την μόνη εφικτή οδό προς την αλήθεια, διότι ελάχιστες εφαρμογές μπορεί να έχει στα πνεύματα και τις σχέσεις των ανθρώπων, οι οποίοι τείνουν να δημιουργούν δικές τους υποκειμενικότερες και ανορθολογικές πραγματικότητες. Τουτέστιν, η «γεωμετρία» των φυσικών δεν υποκαθιστά την φαντασία των ανθρώπων. Μάλιστα, η ρήση του αναφορικά με την κατασκευασιμότητα της αλήθειας (Verum esse ipsum factum), σε συνδυασμό με το έντονο ερευνητικό του ενδιαφέρον για το πώς αυτή εκφράζεται μέσα στην γλώσσα, οδήγησαν αρκετούς μελετητές να τον χαρακτηρίσουν ως προπομπό του γλωσσικού Κονστρουκτιβισμού (Constructivism). 

20 Σεπτεμβρίου 2023

Ο ιστορικός υλισμός του Karl Marx

Προδημοσίευση από το βιβλίο "Αναζητώντας το κλειδί της Ιστορίας: Μελετήματα για την Φιλοσοφία και την Μεταφυσική της Ιστορίας" του Ιωάννη Δ. Σαρρή (Εκδόσεις Ζήτρος, 2024). 

Μεταξύ των συγγραφέων που καταπιάστηκαν με την ερμηνεία της ιστορίας, ο Γερμανοεβραίος Karl Heinrich Marx (1818 - 1883) ήταν πανθομολογουμένως ο πιο αμφιλεγόμενος. Οι αφορισμοί φανατικών οπαδών και πολεμίων του και τα συμπαρομαρτούντα πολιτικά τους πάθη έχουν καταστήσει την αντικειμενική αξιολόγηση του έργου του υπόθεση ιδιαιτέρως δυσχερή. Την πόλωση γύρω από το όνομά του την είχε επιδιώξει εξαρχής ο ίδιος ο Marx. Κατά δική του παραδοχή, σε αντίθεση με τους πλείστους προγενέστερους φιλοσόφους, δεν επιδίωξε απλώς την ερμηνεία του κόσμου αλλά την ουσιαστική αλλαγή του. Ως εκ τούτου, το έργο του παρουσιάζει αμιγώς πολιτικό χαρακτήρα. Η συγκρότηση μιας συστηματοποιημένης φιλοσοφίας ή ιστορικής αφηγήσεως δεν ήταν το κύριο μέλημά του. Υπήρξε γνήσιο τέκνο του Διαφωτισμού και η πίστη του σε μία απρόσκοπτη ιστορική πρόοδο που θα καταλήξει σε ένα ηθικά επιθυμητό τέλος (την αταξική «κομμουνιστική» κοινωνία) συμπίπτει στα βασικά της σημεία με την ιδεολογικά προκατειλημμένη αισιοδοξία των Εγκυκλοπαιδιστών του 18ου αιώνος. Πέραν αυτής της επιρροής, ο φιλόσοφος που τον επηρέασε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον ήταν ο Hegel. 

8 Σεπτεμβρίου 2023

Η διαλεκτική πρόοδος του Hegel

Προδημοσίευση από το βιβλίο "Αναζητώντας το κλειδί της Ιστορίας: Μελετήματα για την Φιλοσοφία και την Μεταφυσική της Ιστορίας" του Ιωάννη Δ. Σαρρή (Εκδόσεις Ζήτρος, 2024). 

Ο Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770 - 1831) απετέλεσε τον πατέρα του γερμανικού ιδεαλισμού κατά τον 19ο αιώνα κι ενδεχομένως τον γνωστότερο στην εποχή μας φιλόσοφο που συνέδεσε το όνομά του με την φιλοσοφία της ιστορίας. Εκτιμούσε και αποπειράθηκε να εγκολπωθεί τόσο την πειθαρχημένη λογική του Kant όσο και την ρομαντική φαντασία του Herder. Μάλιστα, θα μπορούσαμε εν ποιητική αδεία να επισημάνουμε ότι, εάν ο Kant εκπροσωπούσε μια «θέση» και ο Herder μια «αντίθεση», ο Hegel αποζήτησε την «σύνθεσή» τους. Στην πραγματικότητα, η περιβόητη εγελιανή τριάδα «θέση-αντίθεση-σύνθεση» δεν ήταν τόσο χονδρεοειδής όσο ακούγεται και όπως -κατ’ ανάγκην- την παρουσιάζουμε εν προκειμένω, όμως από τις πολλές κατοπινές εφαρμογές της στο πεδίο των ανθρωπιστικών επιστημών δεν εξέλιπε το στοιχείο της απλουστεύσεως. Οφείλουμε πάντως να διευκρινίσουμε ότι αυτή η τριάδα της «διαλεκτικής προόδου» αναφερόταν πρωταρχικά σε θεωρητικές έννοιες, όχι σε ιστορικά γεγονότα, αισθητικές μόδες κ.α. 

1 Σεπτεμβρίου 2023

Η Φιλοσοφία της Ιστορίας του Johann Gottfried Herder

 

O Johann Gottfried von Herder (1744 - 1803) ήταν μαζί με τον Goethe ένας από τους πρώτους και επιδραστικότερους εκπροσώπους του γερμανικού ρομαντισμού. Υπήρξε  μαθητής του Immanuel Kant, αλλά δεν άργησε να αποστασιοποιηθεί από την αυστηρότητα του «άνευρου» ορθολογισμού του. Επρόκειτο περί μιας συναισθηματικής και χειμαρρώδους προσωπικότητας που εμπιστευόταν το ένστικτο και την ενόρασή του τουλάχιστον στον ίδιο βαθμό σε σχέση με την συλλογιστική διάνοια, μη δυνάμενος να ανεχθεί την διανοητική τυποποίηση της νεοκλασικής περιόδου.

Κατά παραδοχή του θα προτιμούσε να είχε γεννηθεί στον μεσαίωνα, το γοτθικό πνεύμα του οποίου θαύμαζε ειλικρινά. Απέδιδε την γοτθική τέχνη στην φυσιογνωμία και το ιδιαίτερο πνεύμα του γερμανικού λαού και λάτρευε την ζωγραφική του Albrecht Dürer και την λογοτεχνία του Martin Opitz. Κατ’ αυτόν ο αληθινός πνευματικός πολιτισμός (Kultur) δεν συμπίπτει με τα ελιτίστικα ενδιαφέροντα των ακαδημαϊκά μορφωμένων, αλλά απορρέει από και προορίζεται για τον Λαό (Volk). Ως εκ τούτου, δεν έκρυψε την περιφρόνησή του για την νεοκλασική τάση στα γράμματα και την στείρα μίμηση ελληνικών και λατινικών προτύπων, ενώ αναζητούσε την αυθεντική έκφραση της γερμανικής ψυχής στις λαογραφικές παραδόσεις (Folklore) και τα δημώδη ποιήματα. Αγαπούσε ιδιαίτερα την λαϊκή γερμανική γλώσσα θεωρώντας την θεμέλιο του γερμανικού πολιτισμού. Γενικότερα, τον απασχολούσε ο ρόλος της γλώσσας στην συγκρότηση της σκέψεως και, παρότι ουδέποτε έφθασε στο σημείο να δηλώσει ότι η πρώτη καθορίζει την δεύτερη σαν άλλος Wittgenstein, υποστήριξε ότι η γλώσσα σχηματίζει και οριοθετεί τα πλαίσια και τα πρότυπα εντός των οποίων σκέπτεται και αισθάνεται η γλωσσική κοινότητα, καθότι η γλώσσα και η σκέψη αλληλεξαρτώνται. Στον Herder, λοιπόν, έχει καταλογισθεί η πρώτη ρομαντική πρόσληψη του «έθνους», όχι ως μίας πολιτικώς ομονοούσας συλλογικότητας υπό την οπτική του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επαναστάσεως (nation), αλλά ως ενός ιστορικώς δρώντος λαού με ζωντανή παράδοση (Volk). Κατά συνέπεια, υπήρξε ένας από τους πρώτους ρομαντικούς εθνικιστές και μάλιστα παγγερμανιστής, καθώς οραματιζόταν την συνένωση όλων των γερμανικών εδαφών σε ένα ενιαίο κράτος που θα πλησιάζει σε έκταση την μεσαιωνική επικράτεια των Σουαβών αυτοκρατόρων. Τόσος ήταν ο πατριωτικός ζήλος του Herder, η ανησυχία του για το μέλλον του γερμανισμού ακόμη και σε σχέση με την θρησκεία, ώστε φλέρταρε με την ιδέα του παλαιού παγανισμού ως στοιχείου της γερμανικής παραδόσεως, παρότι είχε και την ιδιότητα του (λουθηρανού) πάστορα. Βεβαίως, εάν ανατρέξουμε στην γερμανική ιστορία και δούμε τις καταστροφές που προκλήθηκαν από θρησκευτικές έριδες μεταξύ προτεσταντών και καθολικών (βλέπε τον Τριακονταετή Πόλεμο), τότε θα εκτιμήσουμε την ανησυχία του. Παρά ταύτα, σε αντίθεση με μεταγενέστερους πολιτικά συντηρητικούς στοχαστές του ρομαντικού ρεύματος, ο Herder υποδέχθηκε με ενθουσιασμό την Γαλλική Επανάσταση και δεν απεκήρυξε τις αρχές του Διαφωτισμού, τουλάχιστον όχι τελείως.

21 Αυγούστου 2023

Η θεώρηση του Immanuel Kant για την πρόοδο της Ιστορίας


Ο Immanuel Kant (1724 - 1804) υπήρξε ένας σπουδαίος εκπρόσωπος του γερμανικού Διαφωτισμού και, ισορροπώντας μεταξύ Ορθολογισμού και Εμπειρισμού, συνέβαλε αποφασιστικά στην ανάπτυξη της Επιστημολογίας. Θεωρούσε ότι η γνώση των πραγμάτων στηρίζεται στην αισθητηριακή αντίληψή τους, δηλαδή στην εμπειρία, αλλά θα ήταν αδύνατη χωρίς την επεξεργασία τους από την διάνοια, επί τη βάσει προεμπειρικών μορφών αισθητικότητας (λ.χ. χρόνος, χώρος) και καθολικών νόμων, όπως η αναγκαιότητα ύπαρξης αιτιών για κάθε φυσικό φαινόμενο.