Βυζάντιο και Ρώμη: Οι πολιτικές περιπέτειες των ονομάτων

Τοῦ Ἰωάννη Σαρρῆ, ἀναδημοσίευση ἀπὸ τὸ τεῦχος KE΄ τοῦ περιοδικοῦ "Τὸ Ἔνζυμο", Άνοιξη 2025, σελ.12-23. 

Χρυσὸ ἰστάμενον, Βασίλειος Β΄ (976-1025), πηγή: moneymuseum.com.

Τὸ 2020 ἡ διαβόητη συνδρομητικὴ πλατφόρμα Netflix προέβαλε τὸν πρῶτο κύκλο τῆς σειρᾶς δραματοποιημένων ντοκιμαντὲρ «Rise of Empires: Ottoman», ποὺ πραγματευόταν τὴν ἅλωση τοῦ 1453. Σὲ μία σειρὰ μὲ Τούρκους παραγωγοὺς καὶ ἠθοποιούς, οἱ μεροληπτικὲς, ἂν καὶ ὁμολογουμένως ὀλιγάριθμες, ἱστορικὲς ἀνακρίβειες δὲν ἐξέπληξαν. Σὲ κάποιες σκηνές, μάλιστα, ὁ Κωνσταντῖνος Παλαιολόγος ἐμφανίσθηκε νὰ ὁμιλεῖ, αὐθόρμητα, τὴν λατινικὴ γλῶσσα ἀντὶ γιὰ ἑλληνικά [1]. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀθώου σφάλματος. Τὶς τελευταῖες δεκαετίες ἡ τουρκικὴ προπαγάνδα προωθεῖ μεθοδικὰ τὴν διάκριση ἀνάμεσα στοὺς «Ρωμαίους» (Ροῦμ) κατοίκους τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας καὶ τοὺς Ἕλληνες (Γιουνᾶν) τῆς ἀντίπερα ὄχθης τοῦ Αἰγαίου, σὲ μιὰ ἀπόπειρα ἱστορικῆς οἰκειοποίησης τῶν πρώτων. Ἄλλωστε, ὑπὸ τὴν ὀπτικὴ ἑνὸς οὐδέτερου ξένου, ἂν οἱ Κωνσταντινουπολῖτες τοῦ 15ου αἰῶνος θεωρηθοῦν νέτα σκέτα, δίχως ἀστερίσκους, «κανονικοὶ Ρωμαῖοι», τότε δὲν εἶναι περίεργο νὰ ὁμιλοῦν καὶ τὴν γλῶσσα τῶν κανονικῶν Ρωμαίων. Στὸ ἴδιο μῆκος κύματος, οἱ τουρκικὲς ἀρχὲς χαρακτηρίζουν τὰ ἀρχαιοελληνικὰ μνημεῖα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας σὰν «ρωμαϊκά», ἀποσιωπῶντας μὲ κάθε τρόπο τὴν ἀρχέγονη παρουσία τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐκεῖ. Δυστυχῶς, οἱ θέσεις τους ἐνισχύονται ἀναπάντεχα καὶ ἀπὸ ὁρισμένες φωνὲς στὴν Ἑλλάδα.

Η «Τέταρτη Πολιτική Θεωρία» και η εναντίωσή της στις οικουμενικές αξίες

Στὸν 21ο αἰῶνα, ὁ Ἀλέξανδρος Ντούγκιν, ἀνήκοντας σὲ μία ἰσχνὴ μειονότητα στοχαστῶν ἀνὰ τὴν ὑφήλιο, ἐπιμένει νὰ ἀρθρώνει πρωτότυπο θεωρητικὸ λόγο. Ἡ "Τέταρτη Πολιτικὴ Θεωρία" συγκροτεῖ μία ἰδεολογία ποὺ ὁ ἴδιος συνέθεσε ὡς ἀπάντηση στὴν φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση, συνδυάζοντας κριτικῶς στοιχεῖα ἀπὸ τὶς τρεῖς ἰδεολογίες τῆς νεωτερικότητας (φιλελευθερισμό, κομμουνισμό, φασισμὸ) καὶ συνάμα ὑπερβαίνοντάς τες. Προασπίζοντας, ὡστόσο, ἐνάντια στὶς "οἰκουμενικὲς ἀξίες" τοῦ φιλελευθερισμοῦ, τὸ δικαίωμα κάθε πολιτισμοῦ στὴν διατήρηση τῆς παραδοσιακῆς του ἰδιοσυστασίας, φλερτάρει μὲ τὴν ἀξιολογικὴ οὐδετερότητα ἂν ὄχι καὶ μὲ μία μορφὴ ὀντολογικοῦ σχετικισμοῦ. Σὲ κάθε περίπτωση, ἡ σκόπιμη ἀνάμειξη γεωπολιτικῆς καὶ μεταφυσικῆς στὸν λόγο του ἐνέχει τὸν κίνδυνο παραλείψεων καὶ ἀντιφάσεων.

1922: Ο ακρωτηριασμός της Μεγάλης Ιδέας

Τὸ ἐπάρατον ἔτος 1922, ὁ Ἑλληνισμός ὑπέστη ἕναν ὀλέθριο ἀκρωτηριασμό, ἀνάλογο τοῦ 1071 καὶ τοῦ 1453. Τὸ εὐγενέστερο ὄνειρο τῶν Ἑλλήνων αἴφνης κατέστη ἐφιάλτης, ποὺ ἐξακολουθεῖ νὰ στοιχειώνει σχεδόν παραληρητικὰ τὸ συλλογικὸ φαντασιακό των. Ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν, ἡ Μεγάλη Ἰδέα, ὁ ἀχαλίνωτος πόθος γιὰ τὴν παλινόρθωση τοῦ Ῥωμαίικου στὶς ἱστορικές του διαστάσεις, ἐπεσκιάσθη ἀπὸ τὸν θρῆνο μίας γενοκτονίας, ἀπὸ τὴν δραματικὴ συρρίκνωση καὶ συμπύκνωση τοῦ ἑλληνικοῦ κόσμου. Ἀτυχῶς, ὅμως, δὲν ἀπηλλάγημεν εἰσέτι ἀπὸ τὴν νοσηρὰ σκιὰ καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ θὰ στοιχίσει κάτι περισσότερο ἀπὸ μοιρολόγια.

Πολιτιστική Διπλωματία και ήπια ισχύς

Λήψη από τον προαύλιο χώρο των εγκαταστάσεων του ΟΗΕ στην Νέα Υόρκη. www.unmultimedia.org/photo/

   Ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Michael Waller έχει ορίσει την «Πολιτιστική Διπλωματία» (Cultural Diplomacy) ως ανταλλαγή ιδεών, πληροφοριών, καλλιτεχνικών, γλωσσικών και άλλων πολιτιστικών στοιχείων μεταξύ των εθνών και των λαών τους, με σκοπό την γνωριμία και την αμοιβαία κατανόηση[1]. Είναι προφανές ότι η φιλελεύθερη οπτική του Waller δίνει έμφαση στον όρο «πολιτιστική», θεωρώντας την σχετική διπλωματία ως αποστολή πολιτισμικού παρά πολιτικού κινήτρου. Τα υπουργεία εξωτερικών και πολιτισμού της Ελληνικής Δημοκρατίας φαίνεται πως δεν αγνοούν την διαπολιτισμική διάσταση του έργου τους. Πράγματι, στο λήμμα περί «Πολιτιστικής Διπλωματίας» στον ιστότοπο του Υπ.Εξ., παρουσιάζονται ενδιαφέροντα δεδομένα για τις δραστηριότητες και τις συνεργασίες της χώρας μας με μουσεία και διεθνείς επιτροπές, όπως της UNESCO[2]. Άλλωστε, η διαχρονική οικουμενική εμβέλεια και τα καταπιστεύματα του Ελληνισμού, του πολιτισμού που γέννησε την φιλοσοφία κι επεζήτησε το καλὸν κἀγαθόν, δεν χρήζουν ιδιαιτέρας αναλύσεως και νοηματοδοτούν αναπόδραστα οιανδήποτε απόπειρα διαπολιτισμικής επικοινωνίας, παρά το γεγονός ότι από γενέσεως του νέου ελλαδικού κράτους υποτιμώνται συστηματικά σπουδαίες πτυχές του που δεν έχουν σχέση με την Αθήνα, όπως το Βυζάντιο, η Μακεδονία, η Ιωνία και η Μικρά Ασία, οι μεσογειακές αποικίες, πολιτισμοί της Εποχής του Χαλκού κ.α.

Η ανάδυση ενός αβεβαίου αλλά όχι αγνώστου κόσμου

Ρωσικά πυραυλικά συστήματα εν δράσει, σε κοινή στρατιωτική άσκηση με την -δορυφόρο της Ρωσίας- Λευκορωσία. Φωτογραφία δημοσιευθείσα από το ρωσικό υπουργείο άμυνας, 4/2/2022.

  Φεβρουάριος 2022: Σοκ και δέος. Ενόσω οι φλόγες του Πολέμου -του τῶν παντῶν πατρός καί βασιλέως κατά τον Ηράκλειτο- γλείφουν την περιφέρεια της "πολιτισμένης Ευρώπης", ελάχιστες φράσεις δύνανται να περιγράψουν πιστότερα τον ταραγμένο ψυχισμό του δυτικού ανθρώπου, τις τελευταίες ημέρες, τους τελευταίους μήνες, τα τελευταία έτη. Οι διαδοχικές κρίσεις αυξάνονται σε ένταση καθώς το μεταξύ τους διάλειμμα βαίνει τρομακτικά μειούμενο. Από τον "πόλεμο κατά της τρομοκρατίας" και την παγκόσμια οικονομική κρίση περάσαμε στην πανδημία ενός ιού πιθανότατα εργαστηριακά κατασκευασμένου (εκδοχή που πλέον αποδέχονται εμμέσως θεσμικοί των Η.Π.Α. [1] και που είχε αναπτυχθεί στην Φιλαλήθεια [2] όταν τέτοιες "ψεκασμένες" υποθέσεις προκαλούσαν πάραυτα λογοκρισία σε μέσα δικτύωσης). Μετά από μία μακρά περίοδο κοινωνικού διχασμού και σχετικοποίησης των ατομικών ελευθεριών, ολίγες ημέρες μετά την πρωτοφανή για τα δυτικά δεδομένα απόφαση του -αυταρχικού πλην προοδευτικού- "φιλελευθέρου" καθεστώτος του Καναδά να βάλει χέρι σε τραπεζικούς λογαριασμούς διαδηλωτών [3], ακούμε, για πρώτη φορά στον αιώνα μας, απειλές για πυρηνικό πόλεμο [4]. Εξαίφνης οι γεωπολιτικοί αναλυτές εκτόπισαν μαζικά λοιμωξιολόγους και τηλεγιατρούς από τα στασίδια των καναλιών, σε μια εποχή όπου η ενημέρωση πλάθει τα γεγονότα και όχι αντιστρόφως. Τελικά ο 21ος αιώνας δεν έφερε το πολυδιαφημιζόμενο "τέλος της ιστορίας"...  Πώς φθάσαμε όμως ως εδώ; 

Τα αξιώματα της Πολιτικής Γεωγραφίας κατά τον Friedrich Ratzel

O Friedrich Ratzel

    Ο Friedrich Ratzel (1844–1904) ήταν διαπρεπής Γερμανός γεωγράφος και εθνογράφος, ο οποίος σε περισσότερες από 1200 πραγματείες εξέφρασε τους προβληματισμούς του επί διαφόρων επιστημονικών πεδίων. Επιπλέον, ως εξέχον μέλος του "Θετικιστικού κύκλου της Λειψίας", από κοινού με πολλούς ακόμη θετικιστές Γερμανούς επιστήμονες, επιδόθηκε σε επιστημολογικές συζητήσεις αναφορικά με τις δυνατότητες συγκλίσεως των επιστημών. Ο κύκλος της Λειψίας υπεστήριξε ότι η εξέλιξη πολιτισμών, κοινωνιών, θεσμών και προσωπικοτήτων συνιστά έναν εξελισσόμενο και διαφοροποιούμενο νόμο, ο οποίος δημιουργεί μέσα στην ιστορία μία συνεχή σειρά δομών. Κάθε κατάσταση εξηγείται από τις πρωτύτερες αυτής καταστάσεις, βάσει νόμων που πηγάζουν από την συστηματική και επαγωγική a posteriori κατανόηση εκείνων. Εφαρμόζοντας λοιπόν τοιαύτη μεθοδολογία, o Ratzel έμεινε γνωστός για τις αναλύσεις του στην Πολιτική Γεωγραφία, η οποία σύμφωνα με τον ίδιο είναι γεωγραφία στην υπηρεσία του κράτους και της πολιτικής. Συνεπώς, επρόκειτο περί ενός προδρόμου της επιστήμης της Γεωπολιτικής. 

Ἡ οἰκονομική καί νομισματική ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως (1822-1832)

1 Φοίνιξ 1828

   Ἡ διαμόρφωσις ἑνὸς οἰκονομικοῦ συστήματος, ἐπὶ τῆς βάσεως ὁρισμένης νομισματικῆς πολιτικῆς, ἀποτελεῖ πρώτιστη μέριμνα ἑνὸς αναδυομένου κράτους, διότι ἀφενὸς πλαισιώνει τὴν ἐγχώριον ἀγορὰ καὶ τὶς χρηματικὲς συναλλαγές του καί, ἀφετέρου, τοῦ προσδίδει μία ἔξωθεν ἀναγνωρίσιμο νομιμοφάνεια. Ἄλλως τε, σὲ ἐποχὲς ὁπόταν ἡ ἐφήμερος χρηστικότης δὲν ἀποτελοῦσε τὸ μεῖζον μέτρο τῶν πραγμάτων, ἀκόμη καὶ τὸ χρῆμα διέπετο ὑπὸ συμβολικῆς καὶ αἰσθητικῆς διαστάσεως. Ἡ τῶν ἀρχαίων προγόνων μας ἐφεύρεσις τοῦ νομίσματος συνιστᾶ ἕνα ἐκ τῶν ἀρχαιοτέρων διασεσωσμένων μέσων κρατικῆς προπαγάνδας, καθότι στὶς ὄψεις του διεφημίζοντο μυθικοὶ συμβολισμοὶ ἢ ὁ προστάτης θεὸς τῆς ἐκδότριας αὐτοῦ πόλεως. Στὸν εὐρωπαϊκὸ χῶρο, ἀπὸ τὴν περίοδο τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου κι ἔπειτα, στὴν μία ὄψι τῶν νομισμάτων ἀπεικονιζόταν κατὰ κανόνα ἡ κεφαλὴ τοῦ ἐντοπίου ἡγεμόνος. Συνεπῶς, εὔκολα γίνεται ἀντιληπτὴ ἡ ἀνάγκη ἐκδόσεως ἑνὸς ἐπισήμου νομίσματος ἀπὸ τὴν πολιτικὴ διοίκησι τῶν ἐπαναστατημένων Ἑλλήνων, ἐφόσον ἐκείνη ἀπέβλεπε στὴν παγίωσιν ἑνὸς κράτους κατὰ τὰ εὐρωπαϊκὰ πρότυπα. Ἔπρεπε ἀσφαλῶς νὰ προηγηθῆ ἡ κάλυψις τῶν οἰκονομικῶν ἀναγκῶν τοῦ ἀγῶνος, ποὺ ἦσαν πολλὲς καὶ ζωτικές. Βεβαίως, ὅπως μαρτυρεῖ ἕνα εἰσέτι ἀδιάψευστο ἱστορικὸ ἀξίωμα, ὅσο μεγαλύτερη εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἀνάγκη ἑνὸς παρία, τόσο μεγαλύτερη θὰ εἶναι καὶ ἡ ἐξάρτησίς του ἀπὸ τοκογλύφους. Οἱ Μεγάλες Δυνάμεις -καὶ ἰδίως ἡ Ἀγγλία- ἐξεμεταλλεύθησαν στὸ ἔπακρον αὐτὴν τὴν ἀνάγκη, ὥστε νὰ δέσουν πισθάγκωνα τὸ νεόδμητον ὡσεὶ προτεκτορᾶτο κράτος εἰς ἕνα γεωπολιτικὸ ἄρμα ἐκ τοῦ ὁποίου σύρεται μέχρι σήμερον. 

Η «απάτη» του Διεθνούς Δικαίου

   Η νομική είναι μια περίεργη επιστήμη (αν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως τέτοια) η οποία αποσκοπεί στην ερμηνεία και την εφαρμογή των νόμων, των "κανόνων δικαίου". Οι νόμοι και εν γένει το "δίκαιο" ορίζονται και επιβάλλονται σε μία κοινωνία από το υπερκείμενο κράτος της, δηλαδή από μια εξουσία που κατόπιν ενός "κοινωνικού συμβολαίου" μονοπωλεί το "νόμιμο" δικαίωμα ασκήσεως βίας. Η ελεύθερη άσκηση βίας μεταξύ των μελών της κοινωνίας θα οδηγούσε σε αναρχία, χάος και "αδικίες", καθώς θα κέρδιζαν οι ισχυρότεροι (όπως στην άγρια φύση) και οι πιο ανέντιμοι. Απεναντίας, η βία του κράτους, εφόσον η εξουσία αυτού έχει παγιωθεί υπό την συναίνεση των πολιτών, εφαρμόζεται αντικειμενικά έναντι οποιουδήποτε μέλους της κοινωνίας, βάσει των σταθερών και καθολικώς αποδεκτών κριτηρίων που ονομάζονται νόμοι. Η παράβαση των νόμων εκ μέρους ενός πολίτη επισείει μια προκαθορισμένη κρατική τιμωρία (μέσω βίας που συνήθως μεταφράζεται σε στέρηση δικαιωμάτων του), προκειμένου να επαναφερθεί στα νομικώς προκαθορισμένα όριά του. Επομένως, η εφαρμογή του νομικού δικαίου προϋποθέτει ένα κράτος, έναν ανώτατο φορέα κοινωνικώς αποδεκτής βίας, περιφρουρούσης την τάξη και την δικαιοσύνη στην κοινωνία. 

   Η επιτυχία ενός νομικού δικαίου εξαρτάται από την αποδοχή του από τα μέλη της κοινωνίας στην οποία απευθύνεται. Εάν διαφέρει ριζικά από τα ήθη και τα έθη της πλειοψηφία της, τότε θα περιπέσει σε αχρηστία μη εφαρμοζόμενο ή θα τροποποιηθεί κάποτε από το κράτος, ώστε να μην απολέσει την εμπιστοσύνη της κοινωνίας ή θα καταπέσει μαζί με το ίδιο το κράτος. Κατά συνέπεια, είναι επιτυχημένο εφόσον εκφράζει τις ηθικές αξίες της αντίστοιχης κοινωνίας. Όμως οι ηθικές αξίες συνιστούν μία πολιτισμικής εκπορεύσεως μεταβλητή. Διαφοροποιούνται από τόπο σε τόπο κι από εποχή σε εποχή, όπως διαφοροποιούνται οι διάφοροι πολιτισμοί. 

Η διπλωματική προϊστορία και το παρασκήνιο του ελληνο-ιταλικού πολέμου Μέρος Δ΄: Το παρασκήνιο μετά την ιταλική επίθεση

Του Ιωάννη Σαρρή*

Μέρος Α΄: Οι ιταλικές βλέψεις
Μέρος B΄: Ο Άξονας Γερμανίας-Ιταλίας

Μέρος Γ΄: Η εξωτερική πολιτική του καθεστώτος Μεταξά

Δ. Το παρασκήνιο μετά την ιταλική επίθεση

  Στις 27 Οκτωβρίου 1940, όπως ανέμενε, ο Μεταξάς αντελήφθη την διενέργεια προπολεμικής προβοκάτσιας στα ελληνοαλβανικά σύνορα και μαζί με το επιτελείο του προέβη στις κατάλληλες κινήσεις[66]. Στις 3:00 το πρωί της 28ης Οκτωβρίου, την οικία του Μεταξά επισκέπτεται ο πρέσβυς Γκράτσι. Δια τελεσιγράφου ζητά την ελεύθερη διέλευση ιταλικών στρατευμάτων στην ελληνική επικράτεια, τα οποία θα κατελάμβαναν στρατηγικά σημεία[67]. Ο Μεταξάς του απαντά κοφτά στην γαλλική γλώσσα ότι αυτό σημαίνει πόλεμο[68]. Στις ακόλουθες εβδομάδες, εκτυλίχθηκε το θαύμα, ο θρίαμβος, η δόξα. Οι Έλληνες όχι μόνον απέκρουσαν την εξ Αλβανίας ιταλική εισβολή, αλλά πέρασαν στην αντεπίθεση απελευθερούντες την Βόρειο Ήπειρο.

Η διπλωματική προϊστορία και το παρασκήνιο του ελληνο-ιταλικού πολέμου Μέρος Γ΄: Η εξωτερική πολιτική του καθεστώτος Μεταξά

Του Ιωάννη Σαρρή*

Μέρος Α΄: Οι ιταλικές βλέψεις
Μέρος Β΄: Ο Άξονας Γερμανίας-Ιταλίας

Γ. Η εξωτερική πολιτική του καθεστώτος Μεταξά

Στο κέντρο διακρίνονται ο Ιωάννης Μεταξάς και ο Ιταλός πρέσβυς Γκράτσι.

  Στην Ελλάδα, κατόπιν μίας εκτεταμένης περιόδου τρομακτικής πολιτικής αστάθειας και αλλεπαλλήλων κινήσεων και πραξικοπημάτων, στις 4 Αυγούστου 1936 ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄, σε συνέργεια με τον μεγαλοφυή πρώην στρατιωτικό και νυν πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά (που αναρριχήθηκε σε αυτήν την θέση δια των ψήφων της Βουλής)[33] ανέστειλε με διάταγμα την λειτουργία της Βουλής και ορισμένα άρθρα του συντάγματος. Έτσι παγιώθηκε μία de facto δικτατορία με πρόεδρο της κυβερνήσεως τον μετέπειτα αρχιτέκτονα του έπους του ’40, Ιωάννη Μεταξά. Το προκείμενο λαοφιλές[34] καθεστώς παρουσίασε αρκετά φασιστικά μορφολογικά γνωρίσματα, αλλά για ιδεολογικούς, πολιτικούς και οικονομικο-κοινωνικούς λόγους δεν δύναται να ταυτιστεί με καμία αυταρχική διακυβέρνηση της τότε Ευρώπης[35]. Στην συμβατική ιστοριογραφία της εποχής μας επικρατεί η γενική πεποίθηση ότι ο ιδιαιτέρως αγγλόφιλος[36] Γεώργιος Β΄ και το βαθύ κράτος συνέχισαν να προσανατολίζουν γεωπολιτικά την χώρα, ενώ στον Μεταξά εναπετέθη η άσκηση κοινωνικής πολιτικής. Ο Μεταξάς, παρότι δεν συμμεριζόταν την προκατάληψη του βασιλέως[32] και στον Εθνικό Διχασμό είχε ταχθεί κατά της επεμβάσεως της Entente, ήδη από το 1922 είχε εκφράσει την λογική άποψη ότι το συμφέρον της Ελλάδος ενέκειτο στην σύμπλευση με τους (νικητές) Αγγλο-Γάλλους[37]. Επιπλέον, κατά το 1938 ενίσχυσε σημαντικά την θέση του έναντι του βασιλέως και η πολιτική του θα πρέπει να θεωρείται συνειδητή[38].

  Όπως μαρτυρούν και τα αποκόμματα του προσωπικού του ημερολογίου, ο εθνικός κυβερνήτης Ιωάννης Μεταξάς έτρεφε -για διαφορετικούς λόγους- σεβασμό τόσο για τους πειθαρχημένους Γερμανούς όσο και για τους θαλασσοκράτορες Άγγλους, αλλά τασσόταν πρωτίστως υπέρ του ελληνικού συμφέροντος. Σε σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών στις 3/3/1934 (σχετικά με το περιεχόμενο του Βαλκανικού Συμφώνου), ο Μεταξάς ανέλυσε την (βενιζελίζουσα) γεωστρατηγική σκέψη του:

Η διπλωματική προϊστορία και το παρασκήνιο του ελληνο-ιταλικού πολέμου Μέρος B΄: Ο Άξονας Γερμανίας-Ιταλίας

Του Ιωάννη Σαρρή*

Μπορείτε να διαβάσετε εδώ το Μέρος Α΄: Οι ιταλικές βλέψεις

Β. Ο Άξονας Γερμανίας-Ιταλίας

  Τον Οκτώβριο του 1935 οι Ιταλοί, εφορμώμενοι εκ των αποικιακών προγεφυρωμάτων τους σε Ερυθραία και Σομαλία, εισέβαλαν στην Αιθιοπία, την οποία υπέταξαν τον Φεβρουάριο του 1937[15]. Αυτό που δεν γνωρίζουν οι περισσότεροι είναι ότι σημαντικό μέρος του εξοπλισμού των Αιθιόπων προήλθε από την Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ[16]. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο Χίτλερ, ως γνήσιος μακιαβελικός πολιτικός, ενδεχομένως να θέλησε να συνετίσει (ή να δείξει στο εσωτερικό του ακροατήριο ότι συνετίζει) τον Μουσσολίνι, ώστε να μην εγείρει αντιρρήσεις στην επιχειρούμενη προσάρτηση της Αυστρίας. Βέβαια αυτή πρέπει να θεωρείται τακτική και όχι στρατηγική κίνηση, δεδομένου ότι έως τότε η Ιταλία αμφιταλαντευόταν διπλωματικώς μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων[17]. Όπως είχε προ πολλού εξηγήσει και η περίφημος ρήση του λόρδου Πάλμερστον, στην πολιτική δεν υφίστανται αιώνιοι φίλοι ή εχθροί, παρά μόνον αιώνια συμφέροντα. Άλλως τε, ο Α.Χίτλερ στο διάσημο βιβλίο του «Mein Kampf» (1925) είχε διευκρινίσει ότι προτίθεται να αφήσει το γερμανόφωνο Νότιο Τυρόλο στην κυριότητα του Μουσσολίνι, προκειμένου να στραφεί μαζί με την Ιταλία (που ονειρευόταν παντοδυναμία στην Μεσόγειο) κατά της Γαλλίας. Η Αλσατία και οι εύφορες πεδιάδες της μισητής του Γαλλίας (και περισσότερο της ανατολικής Ευρώπης) θα απέβαιναν χρησιμότερες για την ανάπτυξη της γερμανικής φυλής σε σύγκριση με λίγα χιονισμένα χωριά των Άλπεων[18]. Η ιδεολογική εγγύτητα μεταξύ του ιταλικού φασισμού και του γερμανικού εθνικοσοσιαλισμού θα αποτελούσε απλώς επιστέγασμα της επικειμένης συμμαχίας. Πράγματι, οι εξωτερικές πολιτικές των δύο χωρών ευθυγραμμίστηκαν μετά το 1936, όταν από κοινού εξόπλισαν τις εθνικιστικές δυνάμεις του Φρανθίσκο Φράνκο στον ισπανικό εμφύλιο[19].   

Η διπλωματική προϊστορία και το παρασκήνιο του ελληνο-ιταλικού πολέμου Μέρος Α΄: Οι ιταλικές βλέψεις

Του Ιωάννη Σαρρή*

  Οι διπλωματικές διεργασίες που οδήγησαν στον ελληνο-ιταλικό πόλεμο του 1940 και την τριπλή κατοχή της Ελλάδος αποτελούν ένα σκοτεινό κεφάλαιο της σύγχρονης ιστορίας, η σκιά του οποίου έχει κατά καιρούς χρησιμοποιηθεί από κύκλους ορισμένου ιδεοληπτικού προσανατολισμού για την προώθηση ανακριβών απόψεων. Η μανιχαϊκή νοοτροπία που επιμένει να βλέπει παγιωμένα στρατόπεδα καλών και κακών συνάδει μόνο με πρακτικές γηπεδικού οπαδισμού ή φθηνής προπαγάνδας. Εν προκειμένω, αναφέρομαι τόσο στο αφελές μεταπολεμικό αφήγημα του αστικού καθεστώτος της Ελλάδος που «αγιοποίησε» τους Αγγλοσάξονες, όσο και στην προσπάθεια αναθεωρητών να κατηγορήσουν την υποτιθέμενη αγγλόφιλη πολιτική του Ιωάννου Μεταξά, υποβαθμιζόντων την επιθετικότητα του Άξονος. Ας μην λησμονούμε πως η αντικειμενική εξιστόρηση του νωπού παρελθόντος φαντάζει δυσχερής, εφόσον δεν έχουν ακόμη καταλαγιάσει οι συνθήκες και οι παράγοντες που το διεμόρφωσαν. Στην πραγματικότητα, η μοναδική ενδεδειγμένη οδός για την ανάγνωση της νεωτερικής ιστορίας, όπου τα συμφέροντα πλάθουν ιδεοληψίες και όχι το αντίστροφο, είναι η «Realpolitik». Οι απαντήσεις στα ερωτήματα τίς και πώς ωφελείται, σε επιτακτικό συνδυασμό με ιστορικά τεκμήρια και εξακριβωμένες πηγές, δύνανται να μας οδηγήσουν στην αλήθεια. Η παρούσα μελέτη, άνευ οιασδήποτε μεροληπτικής προθέσεως, αποπειράται να συνοψίσει και να ερμηνεύσει τα σημαντικότερα διπλωματικά γεγονότα που συσχετίστηκαν με το έπος του ‘40.

Η «γεωπολιτική» των κατευνασμών και τα αποτελέσματά της

Γράφει ο Γιάννης Σαρρής

Τα τελευταία εικοσιτετράωρα ο ελληνικός λαός παρακολουθεί με τουλάχιστον ανήσυχη διάθεση τις κινήσεις των Τούρκων, οι οποίοι -με τον πολεμικό τους στόλο στραμμένο κατά μέτωπο στον δικό μας- πραγματοποιούν «σεισμικές» έρευνες (προς αναζήτηση υδρογονανθράκων) εντός  της ελληνικής υφαλοκρηπίδος του Καστελλορίζου (έχοντας μάλιστα αποπειραθεί να αποκλείσουν ναυτικά και το ίδιο το νησί). Η ελληνική κυβέρνηση αρχικώς απήντησε με νερόβραστες φοβικές δηλώσεις που συνοψίζονται στην αόριστη επίκληση της «διεθνούς νομιμότητος» και μια άνανδρη «savoir vivre» μετριοπάθεια. Το χειρότερο απ’ όλα δεν είναι αυτό, αλλά πως κανείς μας -πόσω δε μάλλον οι Τούρκοι- δεν εξεπλάγη. Ήταν απελπιστικά αναμενόμενο και καλώς ή κακώς αποκλείει την οποιαδήποτε πιθανότητα πολεμικής συρράξεως. Η μασονοαναθρεμένη μεγαλοαστική τάξη του βαθέος κράτους θα προτιμούσε να δωρίσει το μισό Αιγαίο παρά να αναλάβει την οποιαδήποτε ιστορική ευθύνη για κάτι που δεν σχετίζεται με offshore ή «μπίζνες» της. Εξάλλου, το 1974 και τα Ίμια μας έχουν εκπαιδεύσει στην υποτακτική νοοτροπία του προτεκτοράτου.

Το "ερευνητικό" Oruc Reis που αλωνίζει στην ελληνική υφαλοκρηπίδα