Η διπλωματική προϊστορία και το παρασκήνιο του ελληνο-ιταλικού πολέμου Μέρος Δ΄: Το παρασκήνιο μετά την ιταλική επίθεση

Του Ιωάννη Σαρρή*

Μέρος Α΄: Οι ιταλικές βλέψεις
Μέρος B΄: Ο Άξονας Γερμανίας-Ιταλίας

Μέρος Γ΄: Η εξωτερική πολιτική του καθεστώτος Μεταξά

Δ. Το παρασκήνιο μετά την ιταλική επίθεση

  Στις 27 Οκτωβρίου 1940, όπως ανέμενε, ο Μεταξάς αντελήφθη την διενέργεια προπολεμικής προβοκάτσιας στα ελληνοαλβανικά σύνορα και μαζί με το επιτελείο του προέβη στις κατάλληλες κινήσεις[66]. Στις 3:00 το πρωί της 28ης Οκτωβρίου, την οικία του Μεταξά επισκέπτεται ο πρέσβυς Γκράτσι. Δια τελεσιγράφου ζητά την ελεύθερη διέλευση ιταλικών στρατευμάτων στην ελληνική επικράτεια, τα οποία θα κατελάμβαναν στρατηγικά σημεία[67]. Ο Μεταξάς του απαντά κοφτά στην γαλλική γλώσσα ότι αυτό σημαίνει πόλεμο[68]. Στις ακόλουθες εβδομάδες, εκτυλίχθηκε το θαύμα, ο θρίαμβος, η δόξα. Οι Έλληνες όχι μόνον απέκρουσαν την εξ Αλβανίας ιταλική εισβολή, αλλά πέρασαν στην αντεπίθεση απελευθερούντες την Βόρειο Ήπειρο.

Η διπλωματική προϊστορία και το παρασκήνιο του ελληνο-ιταλικού πολέμου Μέρος Γ΄: Η εξωτερική πολιτική του καθεστώτος Μεταξά

Του Ιωάννη Σαρρή*

Μέρος Α΄: Οι ιταλικές βλέψεις
Μέρος Β΄: Ο Άξονας Γερμανίας-Ιταλίας

Γ. Η εξωτερική πολιτική του καθεστώτος Μεταξά

Στο κέντρο διακρίνονται ο Ιωάννης Μεταξάς και ο Ιταλός πρέσβυς Γκράτσι.

  Στην Ελλάδα, κατόπιν μίας εκτεταμένης περιόδου τρομακτικής πολιτικής αστάθειας και αλλεπαλλήλων κινήσεων και πραξικοπημάτων, στις 4 Αυγούστου 1936 ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄, σε συνέργεια με τον μεγαλοφυή πρώην στρατιωτικό και νυν πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά (που αναρριχήθηκε σε αυτήν την θέση δια των ψήφων της Βουλής)[33] ανέστειλε με διάταγμα την λειτουργία της Βουλής και ορισμένα άρθρα του συντάγματος. Έτσι παγιώθηκε μία de facto δικτατορία με πρόεδρο της κυβερνήσεως τον μετέπειτα αρχιτέκτονα του έπους του ’40, Ιωάννη Μεταξά. Το προκείμενο λαοφιλές[34] καθεστώς παρουσίασε αρκετά φασιστικά μορφολογικά γνωρίσματα, αλλά για ιδεολογικούς, πολιτικούς και οικονομικο-κοινωνικούς λόγους δεν δύναται να ταυτιστεί με καμία αυταρχική διακυβέρνηση της τότε Ευρώπης[35]. Στην συμβατική ιστοριογραφία της εποχής μας επικρατεί η γενική πεποίθηση ότι ο ιδιαιτέρως αγγλόφιλος[36] Γεώργιος Β΄ και το βαθύ κράτος συνέχισαν να προσανατολίζουν γεωπολιτικά την χώρα, ενώ στον Μεταξά εναπετέθη η άσκηση κοινωνικής πολιτικής. Ο Μεταξάς, παρότι δεν συμμεριζόταν την προκατάληψη του βασιλέως[32] και στον Εθνικό Διχασμό είχε ταχθεί κατά της επεμβάσεως της Entente, ήδη από το 1922 είχε εκφράσει την λογική άποψη ότι το συμφέρον της Ελλάδος ενέκειτο στην σύμπλευση με τους (νικητές) Αγγλο-Γάλλους[37]. Επιπλέον, κατά το 1938 ενίσχυσε σημαντικά την θέση του έναντι του βασιλέως και η πολιτική του θα πρέπει να θεωρείται συνειδητή[38].

  Όπως μαρτυρούν και τα αποκόμματα του προσωπικού του ημερολογίου, ο εθνικός κυβερνήτης Ιωάννης Μεταξάς έτρεφε -για διαφορετικούς λόγους- σεβασμό τόσο για τους πειθαρχημένους Γερμανούς όσο και για τους θαλασσοκράτορες Άγγλους, αλλά τασσόταν πρωτίστως υπέρ του ελληνικού συμφέροντος. Σε σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών στις 3/3/1934 (σχετικά με το περιεχόμενο του Βαλκανικού Συμφώνου), ο Μεταξάς ανέλυσε την (βενιζελίζουσα) γεωστρατηγική σκέψη του:

Η διπλωματική προϊστορία και το παρασκήνιο του ελληνο-ιταλικού πολέμου Μέρος B΄: Ο Άξονας Γερμανίας-Ιταλίας

Του Ιωάννη Σαρρή*

Μπορείτε να διαβάσετε εδώ το Μέρος Α΄: Οι ιταλικές βλέψεις

Β. Ο Άξονας Γερμανίας-Ιταλίας

  Τον Οκτώβριο του 1935 οι Ιταλοί, εφορμώμενοι εκ των αποικιακών προγεφυρωμάτων τους σε Ερυθραία και Σομαλία, εισέβαλαν στην Αιθιοπία, την οποία υπέταξαν τον Φεβρουάριο του 1937[15]. Αυτό που δεν γνωρίζουν οι περισσότεροι είναι ότι σημαντικό μέρος του εξοπλισμού των Αιθιόπων προήλθε από την Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ[16]. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο Χίτλερ, ως γνήσιος μακιαβελικός πολιτικός, ενδεχομένως να θέλησε να συνετίσει (ή να δείξει στο εσωτερικό του ακροατήριο ότι συνετίζει) τον Μουσσολίνι, ώστε να μην εγείρει αντιρρήσεις στην επιχειρούμενη προσάρτηση της Αυστρίας. Βέβαια αυτή πρέπει να θεωρείται τακτική και όχι στρατηγική κίνηση, δεδομένου ότι έως τότε η Ιταλία αμφιταλαντευόταν διπλωματικώς μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων[17]. Όπως είχε προ πολλού εξηγήσει και η περίφημος ρήση του λόρδου Πάλμερστον, στην πολιτική δεν υφίστανται αιώνιοι φίλοι ή εχθροί, παρά μόνον αιώνια συμφέροντα. Άλλως τε, ο Α.Χίτλερ στο διάσημο βιβλίο του «Mein Kampf» (1925) είχε διευκρινίσει ότι προτίθεται να αφήσει το γερμανόφωνο Νότιο Τυρόλο στην κυριότητα του Μουσσολίνι, προκειμένου να στραφεί μαζί με την Ιταλία (που ονειρευόταν παντοδυναμία στην Μεσόγειο) κατά της Γαλλίας. Η Αλσατία και οι εύφορες πεδιάδες της μισητής του Γαλλίας (και περισσότερο της ανατολικής Ευρώπης) θα απέβαιναν χρησιμότερες για την ανάπτυξη της γερμανικής φυλής σε σύγκριση με λίγα χιονισμένα χωριά των Άλπεων[18]. Η ιδεολογική εγγύτητα μεταξύ του ιταλικού φασισμού και του γερμανικού εθνικοσοσιαλισμού θα αποτελούσε απλώς επιστέγασμα της επικειμένης συμμαχίας. Πράγματι, οι εξωτερικές πολιτικές των δύο χωρών ευθυγραμμίστηκαν μετά το 1936, όταν από κοινού εξόπλισαν τις εθνικιστικές δυνάμεις του Φρανθίσκο Φράνκο στον ισπανικό εμφύλιο[19].   

Η διπλωματική προϊστορία και το παρασκήνιο του ελληνο-ιταλικού πολέμου Μέρος Α΄: Οι ιταλικές βλέψεις

Του Ιωάννη Σαρρή*

  Οι διπλωματικές διεργασίες που οδήγησαν στον ελληνο-ιταλικό πόλεμο του 1940 και την τριπλή κατοχή της Ελλάδος αποτελούν ένα σκοτεινό κεφάλαιο της σύγχρονης ιστορίας, η σκιά του οποίου έχει κατά καιρούς χρησιμοποιηθεί από κύκλους ορισμένου ιδεοληπτικού προσανατολισμού για την προώθηση ανακριβών απόψεων. Η μανιχαϊκή νοοτροπία που επιμένει να βλέπει παγιωμένα στρατόπεδα καλών και κακών συνάδει μόνο με πρακτικές γηπεδικού οπαδισμού ή φθηνής προπαγάνδας. Εν προκειμένω, αναφέρομαι τόσο στο αφελές μεταπολεμικό αφήγημα του αστικού καθεστώτος της Ελλάδος που «αγιοποίησε» τους Αγγλοσάξονες, όσο και στην προσπάθεια αναθεωρητών να κατηγορήσουν την υποτιθέμενη αγγλόφιλη πολιτική του Ιωάννου Μεταξά, υποβαθμιζόντων την επιθετικότητα του Άξονος. Ας μην λησμονούμε πως η αντικειμενική εξιστόρηση του νωπού παρελθόντος φαντάζει δυσχερής, εφόσον δεν έχουν ακόμη καταλαγιάσει οι συνθήκες και οι παράγοντες που το διεμόρφωσαν. Στην πραγματικότητα, η μοναδική ενδεδειγμένη οδός για την ανάγνωση της νεωτερικής ιστορίας, όπου τα συμφέροντα πλάθουν ιδεοληψίες και όχι το αντίστροφο, είναι η «Realpolitik». Οι απαντήσεις στα ερωτήματα τίς και πώς ωφελείται, σε επιτακτικό συνδυασμό με ιστορικά τεκμήρια και εξακριβωμένες πηγές, δύνανται να μας οδηγήσουν στην αλήθεια. Η παρούσα μελέτη, άνευ οιασδήποτε μεροληπτικής προθέσεως, αποπειράται να συνοψίσει και να ερμηνεύσει τα σημαντικότερα διπλωματικά γεγονότα που συσχετίστηκαν με το έπος του ‘40.

Ο εκφυλισμός του χρήματος και η "προφητεία" του René Guénon

Έως τον 20ο αιώνα, οι εμπορικές συναλλαγές επετελούντο δια ανταλλαγής προϊόντων ή υπηρεσιών με αντικειμενικής και καθολικά αποδεκτής αξίας νομίσματα. Η αγοραστική αξία εκείνων των μικρών μεταλλικών δίσκων εξηρτάτο από την εσωτερική αξία του μετάλλου τους (χρυσού ή αργύρου), η οποία καθοριζόταν από την σπανιότητα, την ανθεκτικότητα αλλά και την ομορφιά του. Ωστόσο, το νόμισμα δεν εθεωρείτο εξαρχής ως ένα κομμάτι γυαλιστερού μετάλλου. Ήταν μία εκλεπτυσμένου γούστου μικροτεχνία, στην οποία απεικονίζοντο συμβολικές παραστάσεις. Αυτές οι παραστάσεις, όπως συνέβαινε και σε άλλα είδη δημόσιας τέχνης (π.χ. αρχιτεκτονική), μπορεί να εξυπηρετούσαν την προπαγάνδα του εκάστοτε καθεστώτος (π.χ. κεφαλές ηγεμόνων), λατρευτικές συνήθειες (π.χ. θρησκευτικά σύμβολα), την ανάμνηση ιστορικών, λαογραφικών ή μυθικών στοιχείων και, σε κάθε περίπτωση, την αισθητική ευαρέσκεια του χρήστη τους. Στην αρχαία Ελλάδα, φερ' ειπείν, τις μήτρες των νομισμάτων πολλές φορές τις σχεδίαζαν καταξιωμένοι γλύπτες.

Αργυρό τετράδραχμο από την Πάνορμο της Σικελίας (405-380 π.Χ.). Στον εμπροσθότυπο απεικονίζεται η νύμφη Αρέθουσα πλαισιωμένη από δελφίνια και, στον οπισθότυπο, γυναίκα αρματοδρόμος που στεφανώνεται υπό της Νίκης.

Η λησμονημένη ιστορία του Γνωστικισμού

 Προδημοσίευση από το βιβλίο "ΒΥΖΑΝΤΙΟΝ: Ιστορία, Ταυτότητα, Πολιτισμός" του Ιωάννη Σαρρή, από το κεφάλαιο "Ο αιώνας της Εικονομαχίας", ενότητα V ("Η πάταξη των γνωστικιστών").

Τα πρόβατα

Χαρωπά επέστρεφαν τα πρόβατα στην στάνη...
Καθ’ οδόν, τον λύκο που βαρέσαν οι τσομπάνοι
είδανε αιμόφυρτο να σκούζει και δακρύσαν.
Δυστυχώς μεγαλωμένα στην αφέλεια ήσαν.

Απεφάσισαν λοιπόν στην στάνη να τον φέρουν
και το φαγητό μετά χαράς να του προσφέρουν.
Τούτος δεν τ’ ακούμπησε. Μα δεν νοούν τον λόγο.
Έπεσαν αμέριμνα για ύπνο δίχως ψόγο.

Όμως δεν μπορούσε να τα σώσει ο Μορφέας.
Χόρτασε ο λύκος με το τροφαντό τους κρέας.
Μην φθονείς την φύση του μα όσους δεν την είδαν
κι όσους μ’ αφελές σανό το ποίμνιο προδίδαν...

Αφιερούται στην ελλαδική και πανευρωπαϊκή πολυπολιτισμική λαγνεία των καιρών μας. 

Η πολιτειολογία του Δημητρίου Βεζανή

Γράφει ο Γιάννης Σαρρής

Ο καθηγητής Δημήτριος Βεζανής

 Ο Δημήτριος Βεζανής (1904-1968), ως διαπρεπής πολιτικός επιστήμων, στάθηκε αληθινός φάρος της ελληνικής διανοήσεως αλλά και κορυφαίος θεωρητικός αυτού που αποκαλούμε Ελληνικό Εθνικισμό. Διετέλεσε διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, καθηγητής Γενικής Πολιτειολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Συνταγματικού Δικαίου στην Πάντειο, νομάρχης Άρτας (1930-1) και διευθυντής του Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων (1936-48).

Η αναγκαιότητα της Δικαιοσύνης στην Πολιτεία του Πλάτωνος

Η Πολιτεία του Πλάτωνος και ειδικότερα η περιεχόμενή της ηθική φιλοσοφία που αποδίδεται στον Σωκράτη (τον δάσκαλο του Πλάτωνος) αποτελούν μνημειώδη θεμέλια στο αέναο οικοδόμημα του ελληνοτρόπου δυτικού πνεύματος. Οι πλατωνικοί διάλογοι του Σωκράτους με μαθητές του στο Α΄ Βιβλίο της Πολιτείας πραγματεύονται την έννοια της Δικαιοσύνης. 

Μεταξύ των διαφόρων απόψεων που διατυπώνονται, ο σοφιστής Θρασύμαχος ισχυρίζεται ότι "Δίκαιο" σημαίνει το συμφέρον του ισχυρού που επιβάλλεται στους ασθενεστέρους. Επισημαίνει ότι στον κοινωνικό βίο όποιος  μεταχειρίζεται ανέντιμα μέσα (ψεύδη, κλοπές κ.τ.λ.) αποκτά προβάδισμα έναντι των εντίμων και βγαίνει ατομικά κερδισμένος. Δια της ανηθικιστικής και ωμής συμφεροντολογίας που ξεδιπλώνει ο Θρασύμαχος, αποκαλύπτεται η ιδεολογία των μεγίστων εχθρών του Σωκράτους, των "σοφιστών". Οι σοφιστές συνιστούσαν ένα είδος ρήτορος-δικηγόρου-πολιτικού. Ισχυρίζονταν πως δύνανται να σου διδάξουν τα πάντα έναντι χρημάτων κι ότι δεν υφίσταται αντικειμενική αλήθεια (άρα οι ίδιοι θεωρούσαν θεμιτή την παραπλάνηση του κόσμου προς ίδιον όφελος).

Οι Πολύχρυσες Μυκήνες

Τις τελευταίες ημέρες δεν υπάρχει Έλληνας με ίχνος ιστορικής ευαισθησίας, που να μην πικράθηκε αντικρίζοντας την περίφημη Πύλη των Λεόντων μαυρισμένη και να μην οργίστηκε με την ανευθυνότητα της κυβερνήσεως (που δια της αρχαιολογικής υπηρεσίας και της υπουργού Λ.Μενδώνη ισχυρίζεται ακόμη πως η ζημία είναι μηδαμινή). Εν προκειμένω, αξίζει να επιδοθούμε σε μία σύντομη ιστορική αναδρομή αποτυπούσα την άρρητη σπουδαιότητα του συγκεκριμένου μνημείου.

Η ιστορία των «πολυχρύσων Μυκηνών» παρουσιάζει μυθικές καταβολές. Σύμφωνα με την διασεσωσμένη και στον Παυσανία (2.16) αρχαία παράδοση, ιδρυτές της πόλεως ήσαν ο ημίθεος Περσεύς και η πριγκίπισσα του Άργους Δανάη. Οι απόγονοι του Περσέως βασίλευσαν επί τρεις γενεές, με τελευταίον ηγεμόνα τον Ερυσθέα. Ακολούθως οι κάτοικοι των Μυκηνών εξέλεξαν ως βασιλιά τον Ατρέα, τον πατέρα των γνωστών μας εξ Ιλιάδος Αγαμέμνονος και Μενελάου. Η σύγχρονη αρχαιολογική σκαπάνη μαρτυρά την ανθρώπινη δραστηριότητα στον χώρο ήδη από την 7η χιλιετία π.Χ. Τα σημαντικότερα και πλέον αποκαλυπτικά ευρήματα ενέκειντο στους θολωτούς τάφους (που ανεσκάφησαν υπό του Ερρίκου Σλήμαν το 1876) και σε άλλες δομές που είτε πριν είτε μετά ανεδείχθησαν υπό Ελλήνων αρχαιολόγων (ανάκτορα, Πύλη Λεόντων κ.α.). Η μέγιστη ακμή της πόλεως εντοπίζεται στην ύστερη Περίοδο του Χαλκού και συγκεκριμένα μετά τον 15ο αιώνα π.Χ.